Κύριε Αναπληρωτή Υπουργέ,
Επτά μήνες μετά την αναστολή λειτουργίας του Οδοντωτού, μια ιστορική σιδηροδρομική υποδομή σχεδόν 130 ετών παραμένει ακινητοποιημένη, χωρίς να έχει παρουσιαστεί ολοκληρωμένο σχέδιο αποκατάστασης και ασφαλούς επαναλειτουργίας. Η πρόσφατη πράξη του Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΑΑ_Ρ_2026_2189/02.10.2026), με την οποία κωλύεται η υπογραφή της σχεδιαζόμενης Προγραμματικής Σύμβασης, προσθέτει ένα ακόμη αδιέξοδο σε μια υπόθεση που εγείρει πλέον σοβαρά ερωτήματα για τη διοικητική διαχείριση και την αποτελεσματικότητα του αρμόδιου φορέα.
Η παρατεταμένη ακινητοποίηση του Οδοντωτού αναδεικνύει με ιδιαίτερη ένταση τις ευθύνες της σημερινής Διοίκησης της εταιρείας «Σιδηρόδρομοι Ελλάδος Μ.Α.Ε.» (πρώην ΟΣΕ). Ενός οργανισμού που, επί δεκαετίες, με το έργο και την αφοσίωση γενεών μηχανικών και σιδηροδρομικών, διατήρησε ζωντανό ένα σπουδαίο τεχνικό επίτευγμα του 19ου αιώνα, κατασκευασμένο από Γάλλους μηχανικούς, εξασφαλίζοντας τη λειτουργία του και τη θέση του στην οικονομική και κοινωνική ζωή της περιοχής. Αυτή την ιστορική παρακαταθήκη τιμούμε και ακριβώς γι’ αυτό απαιτούμε από τη σημερινή Διοίκηση μεγαλύτερη υπευθυνότητα και ουσιαστική λογοδοσία. Είναι τουλάχιστον αντιφατικό μια σιδηροδρομική γραμμή που διατηρήθηκε σε λειτουργία επί σχεδόν 130 χρόνια, παρά τις τεχνικές δυσκολίες και τους περιορισμούς προηγούμενων εποχών, να παραμένει σήμερα κλειστή επί μήνες, χωρίς συγκεκριμένο ορίζοντα αποκατάστασης. Δεν αμφισβητούμε την προτεραιότητα της ασφάλειας ούτε υποτιμούμε τους πραγματικούς κινδύνους. Αμφισβητούμε, όμως, ότι η αναστολή λειτουργίας μπορεί να αποτελεί τον τελικό απολογισμό ενός Διαχειριστή Υποδομής, όταν η θεμελιώδης αποστολή του είναι να προλαμβάνει, να συντηρεί, να προστατεύει και να διασφαλίζει τη λειτουργία της.
Η ασφάλεια της σιδηροδρομικής υποδομής δεν εξαντλείται στην απόφαση διακοπής της κυκλοφορίας
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη φυσικών κινδύνων στο φαράγγι του Βουραϊκού, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ο Διαχειριστής ανταποκρίθηκε στις υποχρεώσεις πρόληψης, επιθεώρησης, συντήρησης και αντιμετώπισής τους, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο σιδηροδρομικής ασφάλειας (ν. 4408/2016 και ν. 5220/2025). Η αναστολή της κυκλοφορίας μπορεί να αποτελεί αναγκαίο μέτρο προστασίας όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν την ασφαλή λειτουργία, δεν μπορεί όμως να υποκαθιστά την ενεργητική διαχείριση των κινδύνων ούτε να απαλλάσσει τη Διοίκηση από την υποχρέωση λογοδοσίας.
Η αναστολή της 12ης Μαρτίου 2026 γνωστοποιήθηκε με δημόσια ανακοίνωση, χωρίς να έχει τεθεί υπόψη μας ο πλήρης τεχνικός και διοικητικός φάκελος που τεκμηριώνει την απόφαση, τη διάρκειά της και τις προϋποθέσεις άρσης της. Ζητούμε να γνωστοποιηθούν η σχετική πράξη, η νομική της βάση, οι τεχνικές εισηγήσεις και τα συγκεκριμένα κριτήρια ασφαλούς επαναλειτουργίας. Παράλληλα, δεδομένου ότι μετά τις πυρκαγιές του 2023 είχαν αναδειχθεί αυξημένοι γεωλογικοί και υδρολογικοί κίνδυνοι, ενώ το 2024 είχε εκπονηθεί σχετική γεωλογική διερεύνηση για λογαριασμό του ΟΣΕ, σύμφωνα με έγγραφο του τότε Διευθύνοντος Συμβούλου του Οργανισμού, απαιτείται σαφής απολογισμός των μέτρων πρόληψης και προστασίας που σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν.
Η καθολική αναστολή της 12ης Μαρτίου 2026 δεν έχει, κατά την εκτίμησή μας, αιτιολογηθεί επαρκώς ως αναγκαία και αναλογική επιλογή. Δεν έχει εξηγηθεί, ιδίως, γιατί αποκλείστηκε η δυνατότητα συνέχισης της κυκλοφορίας με στοχευμένα μέτρα προστασίας στα κρίσιμα σημεία, υπό αυστηρούς όρους ασφάλειας και με προγραμματισμένες διακοπές για την εκτέλεση εργασιών. Από τις πυρκαγιές του Αυγούστου 2023 είχαν μεσολαβήσει περισσότερα από δυόμισι χρόνια, χρόνος που θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί για μελέτες, πρόληψη και έργα. Είναι πράγματι παράδοξο να απαιτούνται χρόνια για την αντιμετώπιση γνωστών κινδύνων, αλλά να αρκεί μία διοικητική απόφαση για να σταματήσει ένα τρένο που λειτουργούσε επί σχεδόν 130 χρόνια.
Η διαχείριση των κινδύνων απαιτεί έργα, όχι μόνο διαπιστώσεις
Η εμπειρία άλλων μεγάλων συγκοινωνιακών υποδομών αναδεικνύει ακόμη περισσότερο τα ερωτήματα για τον τρόπο διαχείρισης των κινδύνων από τους «Σιδηροδρόμους Ελλάδος Μ.Α.Ε.».
Στην Κακιά Σκάλα, η «Ολυμπία Οδός Α.Ε.» είχε ήδη από το 2015 εκπονήσει ειδική μελέτη επικινδυνότητας βραχοπτώσεων, προχωρώντας σε διαδοχικές επιθεωρήσεις και παρεμβάσεις προστασίας, ακόμη και σε πρανή εκτός των ορίων της παραχώρησής της. Αντίστοιχα, στην Ιόνια Οδό, μετά τη μεγάλη κατολίσθηση της 2ας Φεβρουαρίου 2026 στη Συκούλα, η «Νέα Οδός Α.Ε.» προχώρησε σε εργασίες απομάκρυνσης κατολισθητικών υλικών και, μέσα σε 50 ημέρες, αποκατέστησε μερικώς την κυκλοφορία με προσωρινή αμφιδρόμηση, παράλληλα με τις διαδικασίες μόνιμης γεωτεχνικής αποκατάστασης. Οι τεχνικές συνθήκες και οι απαιτήσεις ασφάλειας ασφαλώς διαφέρουν, όχι όμως η θεμελιώδης υποχρέωση ενός Διαχειριστή να αναγνωρίζει τους κινδύνους, να σχεδιάζει και να υλοποιεί μέτρα προστασίας και να επιδιώκει την ασφαλή αποκατάσταση της λειτουργίας.
Διαφορετικά, θα πρέπει να δεχθούμε ότι η ελληνική τεχνογνωσία επαρκεί για να προστατεύει αυτοκινητοδρόμους μέσα σε ορεινούς όγκους, αλλά εξαντλείται μόλις συναντήσει τις σιδηροτροχιές του Οδοντωτού. Εύλογα, λοιπόν, ζητούμε να πληροφορηθούμε ποιες αντίστοιχες ενέργειες πρόληψης, προστασίας και αποκατάστασης σχεδιάστηκαν, χρηματοδοτήθηκαν και υλοποιήθηκαν από τον αρμόδιο Διαχειριστή και τι εμπόδισε την έγκαιρη εφαρμογή τους. Διότι το αντικείμενο για το οποίο αμείβεται και λογοδοτεί η Διοίκηση ενός Διαχειριστή Υποδομής δεν είναι η διαχείριση της παρατεταμένης ακινητοποίησης, αλλά η διασφάλιση της ασφαλούς λειτουργίας της υποδομής που του έχει εμπιστευθεί η Πολιτεία.
Στην ίδια λογική, δεν μπορεί να παραμένει αδιευκρίνιστη η οικονομική διάσταση της αναστολής. Η διακοπή λειτουργίας μιας σιδηροδρομικής γραμμής δεν συνεπάγεται αυτομάτως και διακοπή των οικονομικών υποχρεώσεων που συνδέονται με αυτήν. Είναι επομένως αναγκαίο να παρουσιαστεί ο οικονομικός απολογισμός της ακινητοποίησης, με αποσαφήνιση των τυχόν συμβατικών απαιτήσεων, αποζημιώσεων και λοιπών επιβαρύνσεων μεταξύ Διαχειριστή, Hellenic Train και Ελληνικού Δημοσίου, καθώς και των αρμοδιοτήτων συντήρησης και διαθεσιμότητας του τροχαίου υλικού. Θα ήταν θεσμικά και οικονομικά παράδοξο μια δημόσια υποδομή να παραμένει εκτός λειτουργίας, να εξακολουθεί ενδεχομένως να δημιουργεί οικονομικές επιβαρύνσεις και να απουσιάζει την ίδια στιγμή συγκεκριμένο σχέδιο επαναλειτουργίας της.
Εξίσου σημαντική είναι η άμεση διερεύνηση της τήρησης της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) που διέπει την υποδομή. Οι όροι 5 και 9 αυτής, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, προβλέπουν υποχρεώσεις συντήρησης και καθαρισμού υδραυλικών έργων, ελέγχου της υδραυλικής επάρκειας και αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών.
Η Διοίκηση των «Σιδηροδρόμων Ελλάδος Μ.Α.Ε.» οφείλει να εξηγήσει πώς επικαλείται την επικινδυνότητα της γραμμής ως αιτία της παρατεταμένης αναστολής της, χωρίς να έχει παρουσιάσει δημόσια τα στοιχεία που τεκμηριώνουν την εφαρμογή των περιβαλλοντικών όρων πρόληψης και συντήρησης. Εάν οι προβλεπόμενες αξιολογήσεις, επιθεωρήσεις και παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν, οφείλει να παρουσιάσει την αντίστοιχη τεκμηρίωση. Εάν δεν πραγματοποιήθηκαν, ανακύπτει ζήτημα ενδεχόμενης παράβασης δεσμευτικών περιβαλλοντικών όρων, το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή διοικητική εκκρεμότητα.
Για τους λόγους αυτούς ζητούμε από το Τμήμα Επιθεώρησης Περιβάλλοντος Νοτίου Ελλάδας του ΥΠΕΝ και την αρμόδια Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους κατά το άρθρο 20 του ν. 4014/2011, όπως ισχύει, να ελέγξουν την εφαρμογή των περιβαλλοντικών όρων κατά την περίοδο 2023–2026 και να προβούν στις νόμιμες ενέργειες, εφόσον διαπιστωθούν παραβάσεις. Δεν είναι θεσμικά αποδεκτό η Διοίκηση να επικαλείται τις συνέπειες κινδύνων για τους οποίους υφίστανται συγκεκριμένες υποχρεώσεις πρόληψης, χωρίς να ελέγχεται ο βαθμός εκπλήρωσής τους. Η περιβαλλοντική συμμόρφωση δεν αποδεικνύεται από την ύπαρξη μιας άδειας, αλλά από την εφαρμογή των όρων της.
Το ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας είχε εγκαίρως καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση πέντε αλληλένδετων παρεμβάσεων:
1. Μελέτη διακινδύνευσης, εφόσον δεν επαρκούσε η υφιστάμενη γεωλογική διερεύνηση που είχε αναθέσει ο ΟΣΕ.
2. Προσωρινά μέτρα περιορισμού της επικινδυνότητας, με στόχο την κατά το δυνατόν ταχύτερη ασφαλή επαναλειτουργία.
3. Οριστικές μελέτες μόνιμων έργων προστασίας.
4. Δημοπράτηση και τεχνική επίβλεψη των μόνιμων έργων.
5. Ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης, τηλεανίχνευσης και έγκαιρης προειδοποίησης, συνοδευόμενο από συγκεκριμένο πρωτόκολλο ασφάλειας.
Η εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης και αποστολής αυτοματοποιημένων ειδοποιήσεων δεν μπορεί να αποτελεί τον τεχνολογικά εξελιγμένο τρόπο με τον οποίο θα ανακοινώνεται κάθε φορά η διακοπή της κυκλοφορίας. Η πραγματική πρόοδος συνίσταται στην υλοποίηση έργων που περιορίζουν την επικινδυνότητα και επιτρέπουν την ασφαλή λειτουργία, όχι απλώς στην έγκαιρη ενημέρωση ότι η γραμμή πρέπει να παραμείνει κλειστή.
Με βάση τα ανωτέρω, ζητούμε από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών την πλήρη τεχνική και διοικητική διερεύνηση των ενεργειών και τυχόν παραλείψεων του αρμόδιου Διαχειριστή Υποδομής, τόσο ως προς την έγκαιρη πρόληψη και αντιμετώπιση των γνωστών κινδύνων όσο και ως προς την τεκμηρίωση, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της απόφασης αναστολής λειτουργίας του Οδοντωτού.
Ζητούμε επίσης τη χορήγηση του φακέλου αναστολής και των στοιχείων επιθεωρήσεων, συντήρησης και συμμόρφωσης με την ΑΕΠΟ, την αποσαφήνιση των τυχόν οικονομικών και συμβατικών επιβαρύνσεων της παρατεταμένης ακινητοποίησης και, κυρίως, την παρουσίαση συγκεκριμένου, χρηματοδοτημένου σχεδίου ασφαλούς επαναλειτουργίας, με σαφείς ευθύνες και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα. Παρακαλούμε για έγγραφη ανταπόκρισή σας εντός δεκαπέντε ημερών και για τη σύγκληση ειδικής τεχνικής σύσκεψης με τη συμμετοχή των αρμόδιων φορέων και των εκπροσώπων της περιοχής, με αντικείμενο τη λήψη συγκεκριμένων αποφάσεων.
Κύριε Αναπληρωτή Υπουργέ,
Ο Οδοντωτός δεν αποτελεί απλώς μια τουριστική διαδρομή, αλλά ιστορική δημόσια υποδομή με ιδιαίτερη σημασία για την τοπική οικονομία και την ταυτότητα της περιοχής. Η ευθύνη μιας Διοίκησης δεν εξαντλείται στην απόφαση αναστολής της λειτουργίας μιας υποδομής, αλλά κρίνεται από την ικανότητά της να διασφαλίζει τη συντήρηση, την προστασία και την ασφαλή επαναλειτουργία της. Ύστερα από επτά μήνες ακινητοποίησης, το Υπουργείο οφείλει να αξιολογήσει τεκμηριωμένα τη διαχείριση της υπόθεσης από τον αρμόδιο Διαχειριστή Υποδομής και τη Διοίκησή του και να αναλάβει τις αποφάσεις που απορρέουν από τα συμπεράσματα αυτής της αξιολόγησης.
Ο Οδοντωτός χρειάζεται συγκεκριμένα έργα, σαφείς ευθύνες και ασφαλή επαναλειτουργία, όχι τη διαρκή αναπαραγωγή των αιτιών για τις οποίες παραμένει κλειστός
Με εκτίμηση,
Ευάγγελος Ν. Καραχάλιος
Πρόεδρος ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας
Υ.Γ. 1 – Όταν το προσωρινό γίνεται μόνιμο
Στην Πάτρα, κ. Υπουργέ, γνωρίζουμε καλά ότι στον ελληνικό σιδηρόδρομο το «προσωρινό» μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικό στον χρόνο. Τον Αύγουστο του 2009 σταμάτησε η σύνδεση Κιάτου–Πάτρας για την εκτέλεση έργων. Δεκαεπτά χρόνια μετά, το τρένο παραμένει άφαντο, σε αντίθεση με τις εξαγγελίες για την επιστροφή του, που κυκλοφορούν αδιάλειπτα. Εύλογα, λοιπόν, αναρωτιόμαστε εάν ο Οδοντωτός διαθέτει συγκεκριμένο σχέδιο επαναλειτουργίας ή εάν κινδυνεύει να προστεθεί στον κατάλογο των ελληνικών σιδηροδρομικών «προσωρινών» που απέκτησαν μόνιμο χαρακτήρα. Γιατί στην Πάτρα μάθαμε πια ότι στον ελληνικό σιδηρόδρομο, ορισμένες φορές, το μόνο που αποδεικνύεται πράγματι προσωρινό είναι οι διαβεβαιώσεις ότι το τρένο θα επιστρέψει.
Υ.Γ. 2 – Η Πάτρα περιμένει τρένο, σχέδιο και απαντήσεις
Και μια υπενθύμιση προς τον κ. Αναπληρωτή Υπουργό: τα ορόσημα του Μαρτίου και του Σεπτεμβρίου 2026 για την παρουσίαση πρότασης σχετικά με τη σιδηροδρομική σύνδεση της Πάτρας και του λιμένα της παρήλθαν, οι εξαγγελίες επαναλήφθηκαν, αλλά η πόλη εξακολουθεί να μη γνωρίζει πότε και πώς θα φτάσει το τρένο, ποια λύση προκρίνεται για την υπογειοποίησή του και με ποια χρηματοδότηση. Η πολυδιαφημισμένη Ομάδα Εργασίας που συγκρότησε το Υπουργείο δεν έχει παρουσιάσει μέχρι σήμερα ουσιαστικό αποτέλεσμα, επιβεβαιώνοντας την επισήμανσή μας ότι «Το έργο μένει στάσιμο, η ευθύνη μετατίθεται». Ακόμη και η επίσημη επιστολή μας της 10ης Ιουνίου 2026 παραμένει αναπάντητη, επιβεβαιώνοντας ότι, στην περίπτωση του σιδηροδρόμου της Πάτρας, δεν καθυστερούν μόνο τα έργα, αλλά και οι στοιχειώδεις θεσμικές απαντήσεις. Δεν γνωρίζουμε αν θα φτάσει πρώτα στην Πάτρα το τρένο ή η απάντηση του Υπουργείου. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι ότι, προς το παρόν, τα μόνα δρομολόγια που εκτελούνται με συνέπεια είναι εκείνα των εξαγγελιών.
Κοινοποίηση:
1. Διοίκηση «Σιδηρόδρομοι Ελλάδος Μ.Α.Ε.»
2. Περιφερειάρχη Δυτικής Ελλάδας
3. Δήμαρχο Καλαβρύτων
4. Δήμαρχο Αιγιαλείας
5. Επιμελητήριο Αχαΐας
6. Πρόεδρο Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας
7. Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ)
8. Τμήμα Επιθεώρησης Περιβάλλοντος Νοτίου Ελλάδας του ΥΠΕΝ
9. Διεύθυνση Περιβάλλοντος, Κλιματικής Ανθεκτικότητας και Χωρικού Σχεδιασμού Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας
10. Βουλευτές Αχαΐας
11. ΜΜΕ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου